ორიათასიანებში ჯაზის განვითარების ახალი გვერდი გადაიშალა და ჯაზმა თვალები გაახილა იმ ღრმა ძილის შემდეგ რომელსაც ჯერ სამოცდაათიანები და შემდეგ რითმენდბლუზურ, ტრაკისსაქიცინო funky ოთხმოციანები ერქვა. ამ პერიოდში ჯაზი მართლაც კარგავდა თითქოს თავის ფუნქციას და ისეთი ტიპები როგორ კიტ ჯარეტია ჯაზის ვითომდა ახალ, ღრმად ინტელექტუალურ ტალღას ქმნიდნენ, არადა ეს ყველაფერი ჟელე იყო. აი რაღაც ხუთი-ათი წელია რაც ჯაზმა ამოისუნთქა, თვალები გაახილა და თითქმის სამდეკადიანი ძილის შემდეგ დამშეული დაერია ყველაფერს რაც საინტერესო მოხდა ამ სამი დეკადის განმავლობაში – როკენროლი, პოპი, ელექტრონული მუსიკა, ალტერნატივა, კიდევ ათასი ოხრობა შეჭამა, გაერთიანდა ჯაზის ტრადიციებთან და პოსტმოდერნი  დაარქვა.

პოსტმოდერნი ერთის მხრივ, არაფრისმთქმელი და მეორეს მხრივ, უსაზღვრო თავისუფლების მატარებელია. ჩარჩოების განსაზღვრა ამ ჟანრში შეუძლებელია, მაგრამ მის ჩარჩოებში შეუძლებლის კეთებაც შესაძლებელია. ეს გამოღვიძება ალბათ სადღაც ოთხმოცდაათიანების შუაში დაიწყო, მაგრამ ახალი პოსტმოდერნის ტალღა, ახალგაზრდა, ენერგიული სისხლი ჯაზმა ბებერი ევროპიდან მიიღო. იქ, ამერიკაში ეს გამოღვიძება რთულად შესამჩნევი იყო რადგან სხვადასხვა ორთოდოქსი ჯაზისტები, მაგალითად ვინტონ მარსალისი, მაილს დევისის შეცდომებით შეშინებულები, თავდაუზოგავად ებრძოდნენ ჯაზის სუფთა სისხლის აღრევას სხვა ჟანრებთან, რაც საერთო ჯამში ძალიან მოსაწყენია. მაგრამ ახალგაზრდა ამერიკული ჯაზიც მაილსის შეცდომებს არ გაჰყვა და სრულიად ახალი, საინტერსო მუსიკის შექმნა დაიწყო, ისევ და ისევ ტრადიციებთან ერთად. Brad Mehldau, The Bad Plus, Chistian Scott, Happy Apple ეს სულ რამოდენიმეა იმ შემსრულებლებიდან, რომლებიც ახალი, გამოღვიძებული ჯაზის ტალღას წარმოადგენენ ოკეანეს მიღმა.

ახლა რა ხდება აქეთ, ოკეანეს გადმოღმა, სადაც ჯაზის ტრადიციები არა სისხლიდან და ფოლკლორიდან, არამედ სულ სხვანაირი ინტელექტუალური მოტივებიდან მოდის.

ევროპული ჯაზი სრულიად დამოუკიდებელი იყო ყოველთვის, მაშინაც კი როდესაც ჯაზი მუსიკალური ინდუსტრიის მთავარი მამოძრავებელი ძალა იყო. აქ ჯაზს სხვანაირად აფასებდნენ, სხვანაირად უდგებოდნენ. ამერიკელები მაინც ნეანდერტალელების შთაბეჭდილებას ტოვებენ გემოვნების საკითხებში და თუ ვინმე იქ ვერ ფასდებოდა სათანადოდ, ევროპაში  ამ დაუფასებლობას ნამდვილად აუნაზღაურებდნენ. პოლონეთში Tomasz Stańko იყო, შვედური სასწაული Jan Johansson იყო, გერმანიაში Heinz Sauer აგრძელებს გაუგებარი ავანგარდის ქადაგებას. მთლიანობაში ევროპა უფრო ავანგარდისკენ იხრებოდა, უფრო ღრმად ინტელექტუალური სიღრმეებისკენ მიიწევს, რადგან ბებერია და ბებერი კულტურა უკვე მიჩლუნგებულია ცოცხალი ემოციებისადმი, რომელბიც ამერიკაში ისევ დუღს.

და აი რა ხდება: თუ ამერიკა თავის ემოციურობიდან თანდათან მარტივ სილაღეში იღვრება, ევროპა თავიდან ახალი ცოცხალი ემოციით იწყებს და შემდეგ ნელ-ნელა ჟელედ იქცევა, რომელიც სრულიად მომაბეზრებელი და უხასიათოა. ეს ორი ერთმანეთს აბალანსებს, მაგრამ რატომღაც მგონია, რომ ორივე ქვეყანაში ეს უმსგავსო ტრადიცია მუსიკალური ბიზნესის ჩამოყალიბებულია და არა თვითონ მუსიკოსების. ამერიკაში უნდათ ყველაფერი გააბრენდონ და გაყიდონ, ევროპაში კი ცდილობენ ბრენდი გაყიდვადუანრიანობასთან ერთად  ღრმად ინტელექტუალურიც იყოს.

თავიდან დასმული შეკითხვა ისევ ღიად რჩება. ვინ კლავს ევროპულ ჯაზში ემოციას – ღრმადინტელექტულაური ჟელე ლეიბლები, თუ თვითონ ევროპაა უკვე ჟელედ გადაქცეული და ხანდახან თუ გაიფართხალებს, ისიც აგონიაში?

მე მაინც ლეიბლებს ვაბრალებ ამ ტენდენციას, რადგან ასეთი შემთხვევები უკვე მრავლადაა, ბევრი ჯაზ ბენდი ცოცხალი და საინტერესო მუსიკიდან მიდის ნისლისფერ-მელანქოლიაში და ეს ნამდვილად ვიღაცის გავლენით ხდება. ლეიბლებს მართავენ ჟელედან გმოძერწილი ტიპები, რომლებსაც საკმაოდ მკაცრი შეხედულება აქვთ ჯაზის სტილისტიკაზე. გამოდის, ევროპა ინტელექტუალურ ჟელე ჯაზში საკუთარ თავს კეტავს, მაშინ,  როცა გაცილებით მეტის გაკეთება შეუძლია.

თავისი არსებობის პერიოდში ეს მუსიკა ყოველთვის ანელებდა განვითარებას, ჩერდებოდა, იცვლიდა მიმართულებას და ხშირად სიახლეებს მოკლებული თანამედროვეობას სცდებოდა. ალბათ ზუსტად ასეთი იყო ჯაზი 80იანების დასასრულს და 90იანების დასაწყისში. ამ დროს ჯაზ-როკმა და ფიუჟენმა თავი ამოწურა, გახდა არასინტერესო მსმენელისთვის. ტრადიციული, კლასიკური ჯაზი ყოველთვის კარგი იქნება, მაგრამ სიახლეები იქ ცოტაა. ყოველთვის გვეოლება კიტ ჯარეტი, რომელიც გრძელი და ლამაზი იმპროვიზაციებით ახსებს დისკებს, მაგრამ ესეც უფრო თვითმყოფადი ავანგარდია, ვიდრე აქტუალური სიახლე.

1993 წელს ჩამოაყალიბა Esbjörn Svensson-მა თავისი ტრიო და ამავე წელს გამოვიდა ტრიოს პირველი ალბომი When Everyone Has Gone. ინდივიდუალური, მელოდიური საუნდი ჯგუფს თავიდანვე ჰქონდა, მაგრამ მათი არსებობის შესახებ ცოტამ თუ იცოდა. 1999 წელს მეხუთე ალბომის From Gagarin’s Point of View გამოსვლის შემდეგ „მსოფლიო ტური“ ორად-ორი კონცერტით შემოიფარგლებოდა. შვედური ტრიო ჰამბურგის ერთერთი სასტუმროს ბარში აღმოაჩინა Burkhard Hopper-მა, რომელიც შემდეგში მათი მენეჯერი გახდა.

ადამიანს რომელიც 1993 წელს 29 წლისაა უკვე ზედმეტად ბევრი რამ აქვს მოსმენილი, იმისათვის რომ უკან მიუბრუნდეს ჩარლი პარკერს. 60იანები უკვე რამოდენიმე თაობამ გამოიარა. სამმა დეკადამ სრულად შეცვალა მსოფლიო, ხალის მსოფმხედველობა და შესაბამისად მუსიკალური გემოვნება. კარგია თუ შენ ისევ ჩარლი პარკერს უკრავ, გემოვნებიანია და სასიამოვნო მოსასმენია, მაგრამ ეს ახალი მუსიკა არ არის. Esbjörn Svensson Trio-ს მუსიკა არის ამ სამი დეკადის შემდეგ შექმნილი ჯაზი, რომელშიც ისმის გავლენები, როგორც როკენროლიდან, ასევე ელექტრონული მუსიკიდა. e.s.t. უკრავდა დღევანდელ, ახალ ჯაზს, ჯაზს რომელიც დღეს ცოცხლობს და არა ჯაზს რომელიც იყო.

Esbjörn Svensson-მა თავის ტრიოსთან ერთად მოახერხა დაეჭირა ის საუნდი, რომელიც უკვე მომწიფებული იყო და თითქმის ჰაერში ტრიალებდა. ამ ჟღერადობამ შექმნა ჯაზში ახალი ტალღა, რომელსაც თავისთავად ბევრი ახალგაზრდა მუსიკოსი და ჯგუფი მოჰყვა. e.s.t.-ს არ გამოუგონებია რაღაც ახალი მუსიკა, ეს არ იყო უსასრულო ძიება ექსპერიმენტებში, რომელსაც ძირითადად უბრალოდ არსად მიჰყავს მუსიკოსი, ამ ტრიომ მოახერხა უბრალოდ დაეჭირა ეპოქის სული და გაეჯაზებინა ის.

ელექტრონული ეფექტებით და როკული რითმებით e.s.t. ხშირად უკრავს, როგორც როკ ჯგუფი. ალბომები აწყობილია არაჯაზურად, მკვეთრად გამოხატული ერთგვარი სიმღერული წყობით კომპოზიციებში, წინ წამოწეული მელოდიით, რომელიც მისამღერივით მეორდება, რამოდენიმეჯერ. მაგრამ ცოცხლად e.s.t. სულ სხვანაირად ჟღერს – ეს ნამდვილი ცოცხალი ჯაზია, ენერგიული და იმპროვიზაციით სავსე.

2006 წლის ალბომმა Tuesday Wonderland ტრიოს ყველაზე დიდი წარმატება მოუტანა. ამ პერიოდში e.s.t.-მ სრულად მოახერხა გაეღწია სკანდინავიიდან და გამხდარიყო მსოფლიო მნიშვნელობის ჯგუფი. დიდ მნიშვნელობა აქვს ევროპული ჯგუფისთვის როცა ის წარმატებას ამერიკაში, ჯაზის სამშობლოში აღწევს.

Esbjörn Svensson-მა თავის ტრიოსთან ერთად ჯაზი შეცვალ, გამოაღვიძა, გააახალგაზრდავა და წლები ჩამობერტყა. დღეს e.s.t.-ს გავლენა ყველგანაა. 2008 წლის 14 ივნისს Esbjörn Svensson 44 წლის ასაკში გარდაიცვალა. არავინ იცის კიდევ რამდენად მოახერხებდა  ეს მუსიკოსი ჯაზის გაშლას. ტრიოს ბოლო სამი ალბომი სავსეა სიახლეებით და ახალი ჟღერადობის ძიებით. ყოველ შემთხვევაში Esbjörn Svensson-ის შემდეგ ჯაზი თავისი ცხოვრების ახალ ეტაპზე გადავიდა.

• http://www.est-music.com/